Dawka, forma i standaryzacja. Jak naprawdę czytać skład suplementu

01 / PORCJA I DAWKA

Zacznij od tego, ile naprawdę przyjmujesz.

Pierwszą liczbą, której warto szukać na etykiecie, nie jest liczba składników. Jest nią zalecana porcja dzienna.

Zgodnie z europejskimi przepisami etykieta suplementu diety powinna wskazywać porcję zalecaną do spożycia w ciągu dnia. Ilości składników o działaniu odżywczym lub fizjologicznym podaje się w odniesieniu do tej porcji.^{1, 2}

To istotne, ponieważ informacja umieszczona na przedniej części opakowania nie zawsze dotyczy pojedynczej kapsułki albo jednej miarki. Produkt może dostarczać deklarowaną ilość dopiero w dwóch, trzech lub czterech jednostkach.

Najpierw sprawdź, ile danego składnika otrzymujesz w pełnej porcji zalecanej na jeden dzień. Dopiero wtedy porównanie zaczyna mieć sens.

Obecność składnika nadal nie oznacza dawki odpowiadającej badaniom. Jeżeli w badaniu stosowano określony surowiec w ilości 400 mg dziennie, a gotowy produkt dostarcza 100 mg, nie mamy do czynienia z taką samą interwencją. Nie dowodzi to, że mniejsza ilość nie ma żadnego znaczenia. Oznacza jednak, że nie można bez dodatkowych danych przypisać jej wyników uzyskanych dla dawki czterokrotnie wyższej.

Ta sama ostrożność obowiązuje w drugą stronę. Większa dawka nie zawsze oznacza lepszy wybór. Może wpływać na tolerancję, bezpieczeństwo, możliwość łączenia z innymi składnikami i sposób stosowania produktu.

02 / FORMA

Masa związku to nie to samo co ilość składnika mineralnego.

W przypadku składników mineralnych liczba podana na etykiecie może odnosić się albo do masy całego związku chemicznego, albo do ilości zawartego w nim składnika mineralnego. To nie jest to samo.

Pozostałą część masy związku stanowią cząsteczki związane z jonem magnezu. Z tego powodu kilka setek miligramów surowca nie musi dostarczać kilku setek miligramów samego magnezu.

Forma chemiczna może mieć znaczenie dla właściwości technologicznych, stabilności, tolerancji oraz biodostępności. Nie daje to jednak podstaw do ogłoszenia jednej formy „najlepszą” w każdym zastosowaniu. Takie porównanie wymaga danych odnoszących się do konkretnej postaci, dawki i warunków stosowania.

Konkretne różnice między bisglicynianem, cytrynianem i tlenkiem omawiamy w artykule „Bisglicynian, cytrynian czy tlenek magnezu?”.

03 / EKSTRAKT

Nazwa rośliny to dopiero początek opisu.

W przypadku surowców roślinnych sprawa staje się jeszcze bardziej złożona. Roślina jest materiałem wyjściowym. Ekstrakt stanowi wynik procesu technologicznego.

Dwa produkty mogą zawierać ekstrakt z tej samej rośliny, a jednocześnie znacząco różnić się składem chemicznym. Wpływają na niego między innymi wykorzystana część rośliny, warunki uprawy, moment zbioru, sposób przechowywania oraz parametry ekstrakcji.

Woda, etanol i mieszaniny wodno-alkoholowe nie pozyskują z rośliny dokładnie tego samego zestawu związków. Zmiana rozpuszczalnika albo jego proporcji może zatem prowadzić do otrzymania ekstraktu o innym profilu chemicznym.

Zapis 5:1 czy 10:1 opisuje stosunek ekstrakcyjny, często określany skrótem DER. W uproszczeniu wskazuje relację między ilością materiału roślinnego użytego do produkcji a ilością otrzymanego ekstraktu. Nie oznacza jednak, że ekstrakt 10:1 musi działać dziesięć razy silniej. Sam stosunek nie mówi, które związki zostały wyekstrahowane ani czy to właśnie one odpowiadają za obserwowane działanie.

Choć wytyczne Europejskiej Agencji Leków dotyczą produktów leczniczych roślinnych, a nie suplementów diety, porządkują techniczny sposób opisywania ekstraktów i pokazują, dlaczego sama nazwa rośliny nie wystarcza do pełnej charakterystyki surowca.^{3, 4}

04 / STANDARYZACJA

Procent jest informacją. Nie jest jeszcze odpowiedzią.

Standaryzacja oznacza, że producent określa i kontroluje zawartość wybranego związku albo grupy związków w ekstrakcie.

Przykładowo 400 mg ekstraktu z melisy standaryzowanego na 3% kwasu rozmarynowego odpowiada 12 mg tego związku. Przy standaryzacji na 0,5% ta sama ilość ekstraktu dostarczałaby 2 mg. Obliczenie jest proste. Jego interpretacja wymaga jednak ostrożności.

Marker może być związkiem o znanej aktywności biologicznej, ale może też służyć przede wszystkim do celów analitycznych. Dokumenty EMA rozróżniają związki o potwierdzonej aktywności od markerów wykorzystywanych do kontroli jakości.⁵

Wyższa standaryzacja mówi, że w ekstrakcie znajduje się więcej oznaczanego związku. Nie mówi jeszcze, że cały ekstrakt jest lepszy ani że jego działanie zostało lepiej udokumentowane.

Przykład takiej oceny opisujemy w artykule o ekstrakcie z szafranu SAFFR’ACTIV®: pochodzeniu, dawce i standaryzacji na krocyny.

05 / BADANIA

Ta sama roślina nie oznacza tego samego ekstraktu.

W badaniu klinicznym nie testuje się abstrakcyjnego hasła „melisa”, „szafran” czy „żeń-szeń”. Testuje się konkretny produkt o określonym składzie, podawany w określonej dawce i przez określony czas.

Z tego powodu rozszerzenie CONSORT dotyczące badań nad preparatami roślinnymi zaleca szczegółowe opisywanie interwencji: gatunku i części rośliny, sposobu przygotowania, producenta, charakterystyki chemicznej, zawartości markerów, rozpuszczalnika, stosunku ekstrakcyjnego oraz metod kontroli jakości.^{6, 7}

Im więcej różnic pojawia się między surowcem użytym w badaniu a produktem końcowym, tym ostrożniej należy posługiwać się wynikami. Dotyczy to szczególnie ekstraktów markowych lub technologii opracowanych dla konkretnego producenta. Dowodów uzyskanych dla jednego surowca nie można automatycznie rozszerzać na każdy ekstrakt z tej samej rośliny.

06 / DOKUMENTACJA

Etykieta nie pokaże wszystkiego.

Etykieta jest przeznaczona dla konsumenta. Nie zastępuje pełnej dokumentacji surowca ani gotowego produktu. Przy ocenie składnika producent powinien dysponować co najmniej specyfikacją techniczną oraz certyfikatem analizy danej partii.

Zakres badań powinien odpowiadać rodzajowi surowca oraz sposobowi jego wytworzenia. W zależności od przypadku znaczenie mogą mieć potwierdzenie tożsamości, zawartość markera, czystość mikrobiologiczna, metale ciężkie, pozostałości pestycydów i rozpuszczalników, mykotoksyny oraz obecność nośników.

Pojedynczy atrakcyjny parametr nie równoważy braków w pozostałej dokumentacji. Jakość surowca nie sprowadza się do jednej liczby.

07 / OŚWIADCZENIA

Badanie naukowe nie jest tym samym co dozwolone oświadczenie.

Warto rozdzielić istnienie publikacji naukowej oraz możliwość użycia określonego komunikatu w oznakowaniu lub reklamie suplementu. W Unii Europejskiej zasady stosowania oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych określa rozporządzenie nr 1924/2006, a Komisja Europejska prowadzi ich rejestr.^{8, 9}

To, że w pojedynczym badaniu zaobserwowano określony wynik, nie oznacza automatycznie, że producent może zamienić go w dowolne hasło marketingowe. Suplementy diety są w prawie Unii Europejskiej kategorią żywności. Nie można przypisywać im właściwości zapobiegania chorobom, ich leczenia ani wyleczenia.

Odpowiedzialna komunikacja nie polega na rezygnacji z nauki. Polega na przedstawianiu jej granic równie wyraźnie jak wyników.

08 / PRAKTYKA

Siedem pytań przed oceną produktu.

1. 01
   Jaka jest zalecana porcja dzienna?

   Nie ograniczaj się do ilości w jednej kapsułce lub miarce.

2. 02
   Ile właściwego składnika dostarcza cała porcja?

   Sprawdź, czego dokładnie dotyczy liczba podana w miligramach.

3. 03
   W jakiej formie występuje składnik?

   Nazwa źródła powinna uzupełniać informację o jego ilości.

4. 04
   Jak opisano ekstrakt roślinny?

   Szukaj gatunku, części rośliny, ekstrakcji, DER i nośników.

5. 05
   Na co ekstrakt został standaryzowany?

   Sprawdź procent markera i jego ilość w całej porcji.

6. 06
   Czy badania dotyczą tego samego surowca?

   Podobna nazwa nie wystarcza do wykazania równoważności.

7. 07
   Czy jakość potwierdza dokumentacja?

   Znaczenie mają specyfikacja, wyniki partii i zakres analiz.